Κυριακή, 21 Σεπτεμβρίου 2014

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ: Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη



ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

330 (ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ) - 717 (ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ)

Εισαγωγή

Βυζάντιο: ονομάζεται το κράτος που αναδύθηκε σταδιακά από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία στην Ανατολή με σημαντικότερα γνωρίσματα τη χριστιανική θρησκεία και τον ελληνικό πολιτισμό. 
Ο όρος βυζάντιο και βυζαντινή αυτοκρατορία είναι μεταγενέστεροι, οι κάτοικοι του βυζαντινού κράτους αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρωμαίοι, Ρωμανία, κράτος Ρωμαίων, κλπ.

Ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι σταθμοί στην πορεία μεταμόρφωσης του ρωμαϊκού κράτους σε βυζαντινό;

·         Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης.
·         Η ανάδειξη του χριστιανισμού σε κρατική θρησκεία.
·    Η διαίρεση της αυτοκρατορίας στα χρόνια του Θεοδοσίου Α΄ (379-395) σε ανατολικό και δυτικό τμήμα.

1. ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΜΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΡΩΜΗ

Το βυζάντιο συνδέει την ύπαρξη του με το έργο του ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄.

Χάλκινο άγαλμα του Κωνσταντίνου Α΄στην πόλη York της Αγγλίας

1. Ο Κωνσταντίνος για να ανορθώσει το ρωμαϊκό κράτος που βρισκόταν σε παρακμή πήρε τα ακόλουθα μέτρα:
  •   Ίδρυσε μια νέα πρωτεύουσα στην Ανατολή, την Κωνσταντινούπολη.
  •  Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.
  • Καθιέρωσε τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία (έτσι ώστε να μην ανακατεύεται ο στρατός στη διοίκηση του κράτους)
  • Έθεσε στην κυκλοφορία ένα πολύ σταθερό χρυσό νόμισμα.
2. Γιατί ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να ιδρύσει ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή, στη θέση του αρχαίου βυζαντίου;

Παρατηρήστε στο χάρτη πού βρίσκεται η Κωνσταντινούπολη και εξηγήστε γιατί η γεωγραφική της θέση ήταν σημαντική.

  •  Είχε μοναδική γεωγραφική θέση: βρίσκεται στο σταυροδρόμι ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη, τον Εύξεινο Πόντο και την Μεσόγειο: μεγάλη εμπορική σημασία.
  • Από το βυζάντιο ο Κωνσταντίνος μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους εξωτερικούς εχθρούς της αυτοκρατορίας: τους Γότθους από το βορρά (Δούναβης) και τους Πέρσες από την Ανατολή (Ευφράτης)
  • Οι υπόλοιπες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από θρησκευτικές συγκρούσεις και έτσι δεν ήταν κατάλληλες για να γίνουν το νέο διοικητικό κέντρο της αυτοκρατορίας.
  • Η Ανατολή, σε αντίθεση με τη Δύση, διέθετε ισχυρό πληθυσμό και οικονομία
  •  Οι χριστιανοί, στους οποίους στηρίχθηκε ο Κωνσταντίνος, ήταν περισσότεροι στην Ανατολή.
3. Πώς οικοδομήθηκε η νέα πρωτεύουσα;

Παρακολουθήστε τα παρακάτω βίντεο που παρουσιάζουν σημαντικούς χώρους της νέας πρωτεύουσας: Τι σας θυμίζουν;


 Ο Ιππόδρομος (Byzantium 1200)

 
Το Φόρουμ του Κωνσταντίνου (Byzantium 1200)

 Τα τείχη (Byzantium 1200)

Ο Κωνσταντίνος οικοδόμησε το βυζάντιο σύμφωνα με το σχέδιο της Ρώμης: η πόλη απέκτησε νέα τείχη, επιβλητικές λεωφόρους, το φόρουμ (πλατεία) του Κωνσταντίνου, το Ιερόν Παλάτιον, τον Ιππόδρομο, εκκλησίες, λουτρά και δεξαμενές νερού.
Το 330 έγιναν τα εγκαίνια της πόλης που αρχικά ονομάστηκε Νέα Ρώμη αλλά επικράτησε η ονομασία Κωνσταντινούπολη. Σιγά σιγά οικοδομήθηκαν πολλές εκκλησίες και η πόλη απέκτησε χαρακτηριστικά χριστιανικής πόλης. Πολύ γρήγορα αυξήθηκε ο πληθυσμός: από 150.000 τον 50 αιώνα έφτασε σε 300.000 τον 6ο αιώνα.

4. Ποια ήταν η θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου και ποιοι λόγοι τη διαμόρφωσαν;

Ο Κωνσταντίνος κράτησε ευνοϊκή σχέση απέναντι στους χριστιανούς, γιατί θεωρούσε ότι οι χριστιανοί και η νέα θρησκεία θα ένωνε τον διαιρεμένο πληθυσμό του ρωμαϊκού κράτους. 

5. Με ποιες ενέργειες ο Κωνσταντίνος δείχνει τη θετική του στάση απέναντι στους χριστιανούς;
  •   Εξέδωσε νόμους ευνοϊκούς για τους χριστιανούς.
  •   Όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας (324), σταμάτησαν οι διωγμοί των χριστιανών.
  • Χρησιμοποίησε ένα σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, το Χριστόγραμμα, στα νομίσματα του κράτους. 
Το Χριστόγραμμα: Μπορείτε να το διαβάσετε;

  • Το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313): με το διάταγμα αυτό ο Κωνσταντίνος αναγνώρισε στους χριστιανούς το δικαίωμα να ασκούν ελεύθερα τη λατρεία τους και έτσι οι χριστιανοί αποκτούν ίσα δικαιώματα με τους οπαδούς των άλλων θρησκειών.  
 
Ο Κωνσταντίνος σε ψηφιδωτό της Αγίας Σοφίας
  •  Ένα χρόνο αργότερα (325) ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε στη Νίκαια της Βιθυνίας ένα συνέδριο (σύνοδος) με επισκόπους από όλο το ρωμαϊκό κράτος, για αυτό το λόγο η σύνοδος ονομάζεται Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Στη σύνοδο αυτή οι επίσκοποι διατύπωσαν την επίσημη διδασκαλία της εκκλησίας έναντι των αιρέσεων που είχαν ήδη εμφανιστεί. Από τότε έγιναν πολλές τέτοιες σύνοδοι με σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας και της αυτοκρατορίας.       
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         


Πέμπτη, 18 Σεπτεμβρίου 2014

Μια βόλτα στην αρχαία Ρώμη

Άποψη της σύγχρονης Ρώμης


Ψηφιακή αναπαράσταση της αρχαίας Ρώμης


Ελάτε να κάνουμε μια... ψηφιακή βόλτα στην αρχαία Ρώμη και να πάρουμε μια ιδέα για την πόλη και τη ζωή των κατοίκων της.

Τρίτη, 16 Σεπτεμβρίου 2014

Ποιοι ήταν αυτοί οι Ρωμαίοι;


Την εποχή που ο ελληνικός κόσμος σπαράσσεται από εμφύλιους πολέμους και συγκρούσεις, ο ιταλικός κόσμος, ενωμένος υπό την ηγεσία της Ρώμης, εξελίσσεται σε μια στρατιωτική υπερδύναμη. Στα μέσα του 3ου αιώνα π.χ. η Ρώμη συγκρούεται με τη σημαντικότερη αντίπαλο της, την Καρχηδόνα και ύστερα από τρεις αιματηρούς πολέμους την κατακτά και μπορεί πια να ελέγχει τους εμπορικούς και στρατιωτικούς δρόμους της Μεσογείου.


Παρατηρήστε προσεκτικά το χάρτη και εντοπίστε τη γεωγραφική θέση της Καρχηδόνας. Μπορείτε να κατανοήσετε γιατί η κατάκτηση αυτής της πόλης ήταν πολύ σημαντική για τους Ρωμαίους;



Στη συνέχεια, η Ρώμη θα στραφεί στην ανατολική πλευρά της Μεσογείου και θα έρθει σε σύγκρουση με τα ελληνιστικά βασίλεια των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι η Αίγυπτος, η Συρία, η Μακεδονία και η Πέργαμος. Το 168 π.χ. η Μακεδονία χάνει την ανεξαρτησία της.Τελευταίο και πολύ γνωστό γεγονός των ρωμαϊκών κατακτήσεων είναι η κατάληψη της Αλεξάνδρειας από τον Οκταβιανό (30 π.χ.) και η μετατροπή της Αιγύπτου σε επαρχία του ρωμαϊκού κράτους (Η Κλεοπάτρα ήταν η τελευταία βασίλισσα του κράτους των Πτολεμαίων).

 Να εντοπίσετε στο χάρτη τα βασίλεια των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου
 


Στην Παλιά Ελλάδα οι πόλεις κράτη ενώθηκαν σε δύο συμπολιτείες
α) την Αιτωλική (κυρίως στη Στερεά Ελλάδα)
β) την Αχαϊκή (κυρίως στη Πελοπόννησο).
  Σ’ αυτές οι αποφάσεις για σημαντικά θέματα, όπως η εκλογή αρχόντων, η ψήφιση νόμων, η συμμετοχή ή όχι σε πόλεμο, λαμβάνονταν από μία ομοσπονδιακή συνέλευση. Tο 146 π.χ. οι δυνάμεις της Αχαϊκής Συμπολιτείας θα ηττηθούν από το ρωμαϊκό στρατό, στη μάχη της Λευκόπετρας.



Παρατηρήστε τον παρακάτω διαδραστικό χάρτη και εξηγήστε γιατί λέγεται συχνά ότι "η Μεσόγειος έγινε ρωμαϊκή πισίνα".




Διαδραστικός χάρτης: Η άνοδος και η πτώση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας: 
510 πχ- 1453



Μετά την υποταγή και της Αιγύπτου, θα δημιουργηθεί ένα ισχυρό ρωμαϊκό κράτος που θα διοικείται από ένα μόνο πρόσωπο, τον αυτοκράτορα, που ονομάζεται Αύγουστος (σεβαστός). Ο αυτοκράτορας τίθεται επικεφαλής του στρατού, είναι αρχιερέας (ποντίφικας), νομοθέτης και δικαστής.


Οκταβιανός


Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία χωρίζεται σε επαρχίες, τις οποίες διοικούν κυβερνήτες που ορίζονται από τον αυτοκράτορα.
Ο στρατός αποτελείται από 400000 μισθοφόρους στρατιώτες, διαιρείται σε λεγεώνες και εξασφαλίζει την άμυνα απέναντι στους εχθρούς και την τάξη  στην αχανή αυτοκρατορία.





 Ρωμαϊκές λεγεώνες σε μάχη. Σκηνή από την ταινία "The Eagle"

Τον 2ο αιώνα μ.χ. επικρατεί ειρήνη στο ρωμαϊκό κράτος, η λεγόμενη Pax Romana, που ευνοεί την αύξηση της παραγωγής, την ανάπτυξη του εμπορίου, την κατασκευή μεγάλων έργων (δρόμοι, λιμάνια, γέφυρες), την άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών. Ολοένα και περισσότεροι κάτοικοι των επαρχιών αποκτούν την ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη, όλοι οι άνθρωποι μετακινούνται ελεύθερα και μαζί με αυτούς οι ιδέες, οι θρησκείες και οι συνήθειες.


Via Αppia





Pons Fabricius, Ρώμη (62 π.χ.)

Σε αυτήν την περίοδο (1ος αιώνας μ.χ.), εμφανίζεται ο Χριστός (γεννήθηκε στην Παλαιστίνη που βρισκόταν υπό ρωμαϊκή κυριαρχία)  και διαδίδεται η διδασκαλία του από τους μαθητές του. Τα κηρύγματα του χριστιανισμού για την ισότητα κυρίων και δούλων, οι μυστικές λατρευτικές εκδηλώσεις των πρώτων χριστιανών και η άρνηση τους  να λατρεύουν τον αυτοκράτορα ως θεό, προκαλεί την καχυποψία των ρωμαϊκών αρχών που θεωρούν το χριστιανισμό επικίνδυνο για την ενότητα του κράτους. Αυτό έχει ως συνέπεια τους διωγμούς κατά των χριστιανών που γίνονται πολύ έντονοι τον 3ο αιώνα μ.χ.


Κατακόμβες στη Ρώμη. Οι κατακόμβες ήταν τόποι λατρείας και ταφής των πρώτων χριστιανών



Η τελευταία προσευχή του χριστιανού μάρτυρα, Jean-Léon Gérôme (1883).

Η παρακμή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας


Ο θάνατος του Μάρκου Αυρήλιου (180μ.Χ) θα σημάνει το τέλος της Pax Romana και την αρχή της παρακμής της Ρώμης. Η απουσία διαδόχου θα οδηγήσει στην επικράτηση πλήρους αναρχίας, αφού ανάξιοι αυτοκράτορες θα διαδέχονται ο ένας τον άλλο συντομότατα. Η κρατική εξουσία καταρρέει και μαζί της καταρρέουν όλοι οι κρατικοί θεσμοί. Οι εξωτερικοί εχθροί εκμεταλλεύονται το εσωτερικό χάος και εισβάλλουν στην αυτοκρατορία. Στην κρίσιμη αυτή στιγμή αναγορεύεται αυτοκράτορας ο Διοκλητιανός (284 μ.Χ), ο οποίος με τις μεταρρυθμίσεις του θα πετύχει την ανόρθωση του κράτους.